Việt nam: “Chúng tôi hy vọng các quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc sẽ lắng nghe Xã hội dân sự”

Hướng đến phiên Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (UPR) đánh giá hồ sơ nhân quyền của Việt Nam tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc vào ngày 22 tháng Một năm 2019, CIVICUS có cuộc trò chuyện với cô Anna Nguyễn từ VOICE, một tổ chức xã hội dân sự làm công việc thúc đẩy phát triển xã hội dân sự và vận động cho quyền con người, bảo vệ người tị nạn, và pháp quyền ở Việt Nam. Được thành lập vào năm 2007, sứ mệnh của VOICE là trao quyền cho các cá nhân xây dựng một xã hội dân sự mạnh mẽ, độc lập và năng động.

We-hope-UN-member-states-will-listen-to-civil-society-Anna-nguyen_VIETNAM-VOICE

Anna Nguyễn là một luật sư người Úc gốc Việt, Giám đốc Chương trình của VOICE. Cô giám sát một chương trình đào tạo cho các nhà hoạt động Việt Nam tại Đông Nam Á, một chương trình tái định cư người cho tị nạn ở Thái Lan và các nỗ lực vận động, kể cả vận động tại Liên Hiệp Quốc (LHQ), để nâng cao nhận thức về tình hình nhân quyền ở Việt Nam.

 

Cùng với VOICE, Civil Society Forum, Human Rights Foundation và VOICE Việt Nam, CIVICUS đã có đệ trình UPR lên Hội đồng Nhân quyền vào tháng 7 năm 2018.

 

Tình hình nhân quyền và xã hội dân sự tại Việt Nam hiện tại ra sao?

Tình hình nhân quyền ở Việt Nam rất tồi tệ. Dù cho các quyền tự do lập hội, hội họp và biểu đạt ôn hòa được hiến pháp bảo vệ trên lý thuyết, nhưng chúng lại không được tôn trọng trong thực tế. Năm 2018, có 88 nhà bảo vệ nhân quyền đã bị bắt và ít nhất 194 người vẫn trong tù vì thực hiện trong ôn hòa các quyền dân sự và chính trị của mình. Đây là một con số đáng kinh ngạc và cho thấy rằng rõ ràng Nhà nước Việt Nam đang làm hết sức có thể để bóp nghẹt giới bất đồng chính kiến.

Xã hội dân sự ở Việt Nam đang ngày càng lớn mạnh kể từ khi các cuộc biểu tình rầm rộ liên quan đến tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc nổ ra tại Hà Nội và Sài Gòn năm 2011. Và nhờ vào việc sử dụng phương tiện truyền thông xã hội ngày càng tăng như Facebook và YouTube, có nhiều nhóm xã hội dân sự độc lập hơn so với bảy năm trước, nhiều người sẵn sàng lên tiếng trên Facebook và tham dự các cuộc biểu tình để nâng cao nhận thức về sự hung bạo của Nhà nước, cũng như tham dự các chương trình đào tạo liên quan đến nhân quyền. Mặt khác, Nhà nước Việt Nam đã sử dụng nhiều chiến thuật để kìm hãm sự phát triển độc lập của phong trào xã hội dân sự, bao gồm cả việc đàn áp tàn bạo các cuộc biểu tình, quấy rối và giam cầm những nhà bảo vệ nhân quyền lẫn từ chối thông qua luật về hội.

Nhà nước đang đàn áp những chính kiến bất đồng trên không gian mạng lẫn bên ngoài như thế nào?

Các cuộc biểu tình ôn hòa phải chịu sự đàn áp tàn bạo, và những người tham gia là nạn nhân bị quấy rối và giám sát liên tục. Vào tháng Sáu năm 2018, sau một cuộc biểu tình rầm rộ phản đối 2 dự luật An ninh mạngĐặc khu kinh tế, chính quyền đã đàn áp tàn bạo những người biểu tình ôn hòa. Chính quyền sử dụng vòi rồng và bạo lực quá đà để ngăn chặn và trừng phạt những người tham gia, dẫn đến một loạt các vi phạm nhân quyền, bao gồm cả tra tấn hay bạo hành, đối xử vô nhân đạo và nhục mạ khác.

Những người bất đồng chính kiến ôn hòa thường bị quấy rối, tấn công thân thể, bị hình sự hóa và cầm tù bằng các điều luật an ninh quốc gia mơ hồ. Năm 2018, chín trong số nhiều nhà hoạt động ôn hòa đã bị tuyên từ 12 đến 20 năm, là những án tù chính trị cao nhất cho đến nay.

Các blogger đi đầu trong việc vạch trần sự lạm quyền của nhà nước bao gồm vi phạm nhân quyền, tham nhũng, chiếm đất và các vấn đề môi trường, đã phải đối mặt với rủi ro, đe dọa và cầm tù.

Blogger, doanh nhân nổi tiếng, Trần Huỳnh Duy Thức, đã bị kết án 16 năm tù vì tội danh “Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân” vào tháng Một năm 2010. Còn Hoàng Đức Bình, một blogger và nhà hoạt động môi trường, bị kết án 14 năm tù với hai tội danh: “Chống người thi hành công vụ” “Lạm dụng các quyền tự do dân chủ”.

Vào tháng Bảy năm 2017, Trần Thị Nga, một blogger và một nhà hoạt động vì quyền lao động đã bị kết án 9 năm tù với tội danh “Tuyên truyền chống phá nhà nước” vì đã chia sẻ các bài viết và video trên mạng, đưa tin về các trường hợp vi phạm nhân quyền liên quan tới khủng hoảng môi trường và tham nhũng chính trị.

Luật An ninh mạng hà khắc, sao chép từ bộ luật tương tự của Trung Quốc, đã có hiệu lực vào ngày 1 tháng Một năm 2019. Luật này giúp Nhà nước thắt chặt kiểm soát thông tin và bịt miệng những người phê bình chính quyền trên mạng internet. Nhiều điều trong số đó cho phép Nhà nước ra lệnh xóa bất kỳ bài viết nào bị coi là phê phán Nhà nước trong vòng 24 giờ.

Tại sao quy trình UPR lại quan trong đối với xã hội dân sự?

Cơ chế UPR dành cho tất cả các chủ thể, không chỉ các quốc gia, đó là lý do tại sao đó là một cơ hội tuyệt vời cho xã hội dân sự, và đặc biệt là các nhóm xã hội dân sự chưa đăng ký, tham gia vào cơ chế này bằng cách đưa ra quan điểm khác với các Nhà nước. Nó đem đến cho xã hội dân sự một cơ hội để làm nổi bật hồ sơ nhân quyền của một quốc gia, cũng như là cung cấp các khuyến nghị để cải thiện nó.

Xã hội dân sự Việt Nam đã có khả năng tham gia vào quy trình UPR hay chưa? Nó có gặp phải thách thức nào khi thực hiện công việc đó không?

Cho dù Nhà nước Việt Nam tổ chức các cuộc tham vấn quốc gia trong quy trình UPR, thì nó cũng không có mặt các nhóm độc lập và chưa đăng ký như VOICE. Đây là một thách thức, bởi vì chúng tôi chưa có được một cuộc đối thoại cởi mở với nhà nước.

Ngoài ra, sự trả thù là một yếu tố quan trọng. Một số người bảo vệ nhân quyền từng tham gia vào quy trình UPR đã gặp nhiều khó khăn khi trở về Việt Nam. Họ đã bị tịch thu hộ chiếu, bị giám sát và quấy rối liên tục. Sự trả thù chỉ là một chiến thuật khác mà Nhà nước sử dụng để kìm hãm sự phát triển của phong trào xã hội dân sự và trừng phạt họ vì đã ôn hòa lên tiếng việc nhà nước thất bại trong việc đáp ứng các nghĩa vụ nhân quyền mà nhà nước phải làm.

Một số khuyến nghị quan trọng của xã hội dân sự gửi đến các quốc gia tham gia đánh giá Việt Nam tại Hội đồng Nhân quyền sắp đến là gì?

Xã hội dân sự đang kêu gọi các quốc gia thúc giục Nhà nước Việt Nam sửa đổi Bộ luật Hình sự để đảm bảo các điều khoản mơ hồ liên quan đến an ninh quốc gia – đáng chú ý là các điều 79 (109), 87 (116), 88 (117), 89 (118), 91 (121), 257 (330) và 258 (331) – phải được giải thích rõ ràng hoặc phải xóa đi để chúng không thể áp dụng tùy tiện nhằm kìm hãm bất đồng chính kiến ôn hòa và tự do ngôn luận.

Chúng tôi cũng muốn các quốc gia khuyến nghị Nhà nước Việt Nam sửa đổi hoặc bãi bỏ luật pháp liên quan cụ thể đến các quyền tự do ngôn luận và tự do thông tin, và liên quan đến quyền riêng tư và giám sát, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế như Điều 17, 19 và 20 của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị. Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến Luật Báo chí, Luật Xuất bản và Luật An ninh mạng, cũng như về Nghị định số 72/2013/ND-CP về quản lý dịch vụ và thông tin trên internet và Nghị định số 1774/2013/ND-CP, trong đó áp dụng hình phạt cho hành vi vi phạm các quy định bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và đài phát thanh.

Đại diện từ các quốc gia tại Hội đồng Nhân quyền cũng nên kêu gọi Việt Nam đảm bảo rằng các nhà hoạt động xã hội dân sự, người bảo vệ nhân quyền, các nhà báo và blogger được cung cấp một môi trường an toàn và đảm bảo họ thực hiện công việc. Họ cũng nên tiến hành các cuộc điều tra công minh, kỹ lưỡng và hiệu quả trong tất cả các vụ tấn công và quấy rối mà họ bị cho là thủ phạm để đưa thủ phạm ra trước công lý.

Cuối cùng, cần có các khuyến nghị để đảm bảo việc điều tra độc lập và hiệu quả và thực hiện biện pháp khắc phục hành vi giam giữ tùy tiện và ngược đãi thể chất hoặc tinh thần của nhà nước, đặc biệt chú ý đến việc bảo vệ những người bảo vệ nhân quyền. Cụ thể, Nhà nước Việt Nam cần được hối thúc phóng thích, vô điều kiện và ngay lập tức, tất cả những người bảo vệ nhân quyền, bao gồm các nhà báo và blogger, bị giam giữ vì thực thi các quyền cơ bản của họ đối với các quyền tự do lập hội, hội họp và biểu đạt ôn hòa, và hủy bỏ mọi cáo buộc chống lại họ.

Bạn muốn thấy gì từ đánh giá UPR?

Chúng tôi hy vọng rằng các quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc trong Hội đồng Nhân quyền sẽ lắng nghe xã hội dân sự và các khuyến nghị của chúng tôi, và một loạt các mối quan tâm về quyền con người của xã hội dân sự, bao gồm quyền của phụ nữ, thanh niên và người LGBTQI, và các quyền dân sự và chính trị, sẽ được giải quyết bằng các khuyến nghị mạnh mẽ – bằng những khuyến nghị cụ thể, đo lường được, có thể đạt được, thực tế và có thời hạn. Điều này sẽ cho phép các nhóm xã hội dân sự và các bên liên quan khác dễ dàng theo dõi xem liệu Nhà nước Việt Nam có làm theo các những gì họ chấp thuận hay không.

Chúng tôi cũng muốn Việt Nam có nhiều cuộc đối thoại với các nhóm độc lập và chưa đăng ký, để đảm bảo có sự đại diện cân bằng của xã hội dân sự trong các cuộc đối thoại quốc gia cho các đánh giá UPR trong tương lai. Điều này sẽ tăng cường tác động của quy trình UPR và cải thiện tính toàn vẹn của cơ chế.

Bạn có kế hoạch gì sau đánh giá UPR, và cần sự hỗ trợ nào từ cộng đồng quốc tế lẫn xã hội dân sự quốc tế?

VOICE sẽ nâng cao nhận thức về các cam kết của Việt Nam thông qua dịch thuật và phổ biến trong cộng đồng, truyền thông, các quốc hội, các đại sứ quán lẫn xã hội dân sự.

Chúng tôi sẽ theo dõi các khuyến nghị được đưa ra cho Việt Nam để đảm bảo chúng sẽ được theo dõi bằng cách tổ chức thường xuyên các cuộc họp các bên liên quan, bao gồm các nhóm xã hội dân sự và các đại sứ quán khác tại Hà Nội. Trong các cuộc gặp mặt vận động, chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật cho các quốc gia đã đưa ra khuyến nghị cụ thể để cho họ biết liệu tiến trình đã được thực hiện hay chưa và thúc giục họ gây thêm áp lực nếu vẫn chưa.

Chúng tôi mong muốn cộng đồng quốc tế, bao gồm các tổ chức xã hội dân sự quốc tế, giữ áp lực nhằm cho Nhà nước Việt Nam tuân theo các khuyến nghị mà họ đã nhận được, và cung cấp một diễn đàn cho các nhóm xã hội dân sự và các nhà bảo vệ nhân quyền nhằm nâng cao nhận thức về các tiến triển hay là không có tiến triển nhân quyền nào của nhà nước.

——-
Bài viết được Ban biên tập VOICE lược dịch từ bài gốc VIETNAM: ‘We hope UN member states will listen to civil society’ của CIVICUS.

#UPR
#VietnamUPR
#VietnamUPR2019

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền của VOICE tại UPR năm 2017

Tiếp nối chiến dịch vận động quốc tế UPR (Universal Periodic Review: Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát) năm 2014, một phái đoàn vận động nhân quyền Việt Nam đã có mặt tại châu Âu để cập nhật cho các cơ quan Liên Hiệp Quốc và các tổ chức khác về những điểm tiến bộ cũng như vi phạm của chính phủ Việt Nam trong việc thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền kể từ lần kiểm điểm gần nhất năm 2014.

Ngày sinh nhật của tù nhân lương tâm, blogger Ba Sàm – Nguyễn Hữu Vinh, thứ Sáu 15 tháng 9 cũng sẽ là ngày khởi động của Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR giữa kỳ, còn gọi là Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát năm 2017 và kéo dài đến ngày 10 tháng 10 năm 2017. Chiến dịch này cũng nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng trong nước cũng như quốc tế về tình hình Nhân quyềnTù nhân lương tâm Việt Nam.

Đại diện phái đoàn vận động nhân quyền Việt Nam UPR giữa kỳ lần này gồm có bà Lê Thị Minh Hà, vợ của ông Nguyễn Hữu Vinh và hai đại diện của VOICE là cô Anna Nguyễn, Giám đốc chương trình của VOICE và cô Đinh Thảo, Điều phối viên chương trình của VOICE ở châu Âu. Chuyến đi vận động diễn ra ở Đức, Thuỵ Sĩ, Thuỵ Điển, Nauy, Bỉ và Cộng hoà Séc.

Tin tức về chiến dịch từ phái đoàn vận động nhân quyền Việt Nam được cập nhật thường xuyên tại trang Vietnam UPR

– NGÀY 15 THÁNG 9

GẶP BỘ NGOẠI GIAO ĐỨC, CHIẾN DỊCH VẬN ĐỘNG NHÂN QUYỀN UPR 2017 CHÍNH THỨC BẮT ĐẦU

Phái đoàn vận động nhân quyền UPR 2017 của chúng ta đã có mặt tại Berlin, Đức để bắt đầu chiến dịch kéo dài gần một tháng của mình.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - 15 thang 9 - VOICE VIETNAM
Từ trái sang: Anna Nguyễn – Giám đốc Chương trình của VOICE, Nhà hoạt động Đinh Thảo – Điều phối viên chương trình của VOICE ở châu Âu, và bà Lê Thị Minh Hà – vợ của Nhà báo độc lập Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm)

Phái đoán đã có cuộc làm việc vào chiều ngày 15.9 với bà Annette Knobloch, Phó Phòng Đông Nam Á/Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Đức.

Các nhà vận động Việt Nam đã cập nhật bà Knobloch về tình hình nhân quyền Việt Nam, trong đó có việc gia tăng bắt bớ và giam giữ các nhà hoạt động nhân quyền.

Phái đoàn cũng đề nghị Đức và EU mở các chương trình tài trợ cho các tổ chức xã hội dân sự không có đăng ký ở Việt Nam, cũng như cân nhắc các chuẩn mực về nhân quyền trong đàm phán hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam và EU.

Cũng trong cuộc gặp này, các thành viên phái đoàn cũng đề cập đến vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh ở Đức và hoan nghênh phản ứng của Đức trong việc đảm bảo pháp quyền và nhân quyền trong vụ việc này.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - 15 thang 9 - VOICE VIETNAM (2)
Từ trái sang: Bà Lê Thị Minh Hà, vợ nhà báo Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm), bà Annette Knobloch và Nhà hoạt động Đinh Thảo

Bà Lê Thị Minh Hà (bên trái), vợ nhà báo Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm), cùng Nhà hoạt động Đinh Thảo (bìa phải) gặp gỡ bà Annette Knobloch, Phó Phòng Đông Nam Á/Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Đức tại Berlin ngày 15 tháng 9.

Bà Annette Knobloch cũng ký tên vào bích chương chúc mừng sinh nhật Anh Ba Sàm, nhân dịp sinh nhật lần thứ 61 của nhà báo độc lập đang thụ án 5 năm tù này.

Sau ngày vận động đầu tiên, Phái đoàn gồm 3 người phụ nữ đã có những phát biểu:

Phát biểu của bà Lê Thị Minh Hà

Bà Lê Thị Minh Hà, vợ của tù nhân lương tâm Nguyễn Hữu Vinh, phát biểu trong ngày đầu tiên của chiến dịch vận động nhân quyền UPR 2017, ngay sau buổi làm việc với Bộ Ngoại giao Đức tại Berlin.

“Buổi làm việc hôm nay rất có ý nghĩa vì là ngày sinh nhật lần thứ 61 của Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh. Đây cũng là món quà tặng Anh Ba Sàm cũng như nói về những việc Anh Ba Sàm đang làm cho bản thân anh và cho rất nhiều người về nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp”.
“Buổi hôm nay cũng là buổi đầu tiên khởi hành cho một đợt vận động từ 15/9 đến 10/10 như VOICE đã công bố. Rất cảm ơn mọi người và các thành viên trong đoàn đã tổ chức ra sự kiện này”.

Phát biểu của Đinh Thảo – Điều phối viên chương trình của VOICE ở châu Âu

Nhà hoạt động Đinh Thảo, từ Berlin, sau cuộc gặp đầu tiên với Bộ Ngoại giao Đức:

“Chúng tôi rất hy vọng sau chuyến đi này có thể thu hút thêm sự chú ý của cộng đồng quốc tế cũng như các chính phủ ở châu Âu về tình hình nhân quyền Việt Nam nói chung và tình hình của các tù nhân lương tâm ở Việt Nam nói riêng. Chúng tôi rất mong các bạn sẽ quan tâm, theo dõi và ủng hộ hành trình của chúng tôi”.

Anna Nguyễn, Giám đốc Chương trình của VOICE, nói về ngày đầu tiên của chiến dịch vận động UPR 2017

“Hôm nay chúng tôi đã gặp gỡ với bà Annette Knobloch, người phụ trách các vấn đề Đông Nam Á/Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Đức. Chúng tôi đã cập nhật cho bà về tình hình Việt Nam, cũng như thảo luận với bà về việc làm thế nào họ có thể giúp cải thiện được tình hình nhân quyền ở Việt Nam, và làm thế nào họ có thể hỗ trợ tốt hơn cho các tổ chức xã hội dân sự ở Việt Nam”.

– NGÀY 18 THÁNG 9

PHÁI ĐOÀN VẬN ĐỘNG NHÂN QUYỀN UPR 2017 ĐÃ TỚI GENEVA, THUỴ SĨ

Để chuẩn bị cho hàng loạt cuộc gặp với các cơ quan Liên Hiệp Quốc, phái đoàn của chúng tôi đã tới Geneva, Thuỵ Sĩ ngày hôm nay.
Tại đây, chúng tôi đã có cuộc tiếp xúc đầu tiên với tổ chức CIVICUS, một tổ chức phi chính phủ và cũng là một liên minh quốc tế nhằm củng cố xã hội dân sự trên toàn thế giới.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - PHÁI ĐOÀN VẬN ĐỘNG NHÂN QUYỀN UPR 2017 ĐÃ TỚI GENEVA, THUỴ SĨ (3)

CIVICUS cũng là tổ chức được Liên Hiệp Quốc cấp quy chế tham vấn ECOSOC và có tư cách trực tiếp tham gia các chương trình nghị sự của Liên Hiệp Quốc. Đây cũng chính là tổ chức đã trợ giúp VOICE và sắp xếp cho nhà hoạt động Đinh Thảo phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc vào ngày 19/9/2017

– NGÀY 19 THÁNG 9

ĐẠI DIỆN CỦA VOICE CÓ BÀI PHÁT BIỂU TRƯỚC HỘI ĐỒNG NHÂN QUYỀN LIÊN HIỆP QUỐC

Vào lúc 5h chiều giờ Geneva, tức 10 giờ đêm giờ Việt Nam, ngày 19/9, nhà hoạt động Đinh Thảo, điều phối viên chương trình của VOICE ở châu Âu, đã thay mặt phái đoàn vận động nhân quyền của Việt Nam phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

Cùng tham dự phiên họp này còn có bà Lê Thị Minh Hà, vợ nhà báo độc lập Anh Ba Sàm – Nguyễn Hữu Vinh, và cô Anna Nguyễn – Giám đốc Chương trình của VOICE.

Chúng tôi xin đăng toàn văn bài phát biểu của nhà hoạt động Đinh Thảo dưới đây:

Thưa Ngài Phó Chủ tịch,

Chúng tôi cực kỳ quan ngại về việc đàn áp các nhà bảo vệ nhân quyền ở Việt Nam. Chính quyền Việt Nam đang hoàn toàn đi ngược lại với các nghĩa vụ theo các công ước quốc tế và những khuyến nghị UPR đã được chấp nhận về việc tôn trọng quyền tự do biểu đạt và không gian xã hội dân sự.

Trong tám tháng đầu năm nay, ít nhất 16 nhà hoạt động đã bị bắt, giam giữ hoặc kết án theo Bộ luật Hình sự hà khắc, trong đó có sáu thành viên của Hội Anh em Dân chủ, những người có thể phải đối mặt với mức án tối đa là bản án tử hình vì những hoạt động nhân quyền ôn hoà của họ. Hai nhà hoạt động nữ, Nguyễn Ngọc Như Quỳnh và Trần Thị Nga, đã bị kết án 10 năm và chín năm tù vì chỉ trích chính quyền một cách ôn hoà, và đang phải chịu điều kiện giam giữ tồi tệ. Tôi có mặt ở đây cùng với bà Lê Thị Minh Hà, vợ của Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh, người đã bị kết án năm năm tù chỉ vì viết blog [khai dân trí] trái ý chính quyền.

Trên thực tế, hiện có hàng trăm tù nhân lương tâm ở Việt Nam, trong khi chính phủ Việt Nam không thừa nhận thực tế này.

Thưa ngài Phó Chủ tịch, chúng tôi kêu gọi chính quyền Việt Nam thực thi một cách có thiện chí các khuyến nghị UPR mà họ đã chấp thuận vào năm 2014 cũng như khuyến nghị của các Thủ tục Đặc biệt và các Cơ quan theo Công ước [của Liên Hiệp Quốc]. Chúng tôi kêu gọi các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc thúc giục Việt Nam trả tự do cho tất cả tù nhân lương tâm.

CIVICUS trình bày bài phát biểu này cùng với VOICE.

Xin cảm ơn, ngài Phó Chủ tịch.

Phái đoàn vận động nhân quyền UPR 2017 của chúng ta tại khuôn viên các cơ quan của Liên Hiệp Quốc ở Geneva, Thuỵ Sĩ.

Anna Nguyễn – bà Lê thị Minh Hà, vợ của nhà báo độc lập Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm) và Đinh Thảo - VIETNAM VOICE
Từ trái sang: Luật sư Anna Nguyen – Giám đốc Chương trình của VOICE, bà Thị Minh Hà Lê – vợ của nhà báo độc lập Anh Ba Sàm – Nguyễn Hữu Vinh, và Nhà hoạt động Đinh Thảo – Điều phối viên chương trình của VOICE tại châu Âu.

Đây là cụm cơ quan lớn thứ hai của Liên hiệp Quốc sau trụ sở chính ở New York. Cụm cơ quan này được xây dựng trên nền tảng trụ sở của Hội Quốc Liên – cơ quan tiền thân của Liên Hiệp Quốc tồn tại trước Thế Chiến thứ Hai. Đây chính là nơi làm việc của Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

BÊN LỀ BÀI PHÁT BIỂU TRƯỚC HỘI ĐỒNG NHÂN QUYỀN LIÊN HIỆP QUỐC

Chúng ta vừa có một bài phát biểu trước Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc. Chắc chắn là các bạn có thắc mắc rằng làm thế nào chúng tôi đã làm được điều đó, làm sao VOICE có thể làm được?

  • Cô Anna Nguyễn, Giám đốc chương trình VOICE, sẽ giải thích điều này qua video dưới đây:

*Dưới đây là bản dịch tiếng Việt:

Xin chào tất cả mọi người, tên tôi là Anna và chúng tôi đang ở thủ đô Stockholm, Thụy Điển. Chúng tôi vừa mới bay tới đây từ thành phố Geneva vài ngày trước, nơi mà chúng tôi đã có một bài phát biểu trước Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc.

Chúng tôi vừa có một bài phát biểu trước Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc. Chắc chắn là các bạn có thắc mắc rằng làm thế nào chúng tôi đã làm được điều đó, làm sao VOICE có thể làm được?

Để một tổ chức được tham gia vào một buổi họp của Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc, họ cần phải có tư cách ECOSOC. Đó là tư cách tư vấn với Hội Đồng Kinh Tế và Xã Hội Liên Hiệp Quốc.

VOICE không có tư cách ECOSOC tuy nhiên chúng tôi có làm việc cùng một tổ chức có tư cách ECOSOC. Chúng tôi đã bắt đầu làm việc với tổ chức này từ năm 2014 khi mà chúng tôi tham gia vòng thứ hai đợt Kiểm Điểm Định Kỳ Phổ Quát của Việt Nam. Và riêng với chuyến đi lần này, chúng tôi đã bắt đầu làm việc với họ từ cuối năm trước.

Có phải ai cũng có thể đến buổi họp đó không?

Không, không phải ai cũng đến đó được giống như tôi đã nói từ trước. Các bạn cần có tư cách EOCOSOC hoặc là phải làm việc với một tổ chức có tư cách ECOSOC. Vậy nên, nếu có ai đó trong các bạn muốn được phát biểu trước Hội Đồng Nhân Quyền để nêu lên những vi phạm nhân quyền ở nước của bạn, hãy liên lạc với một tổ chức có tư cách ECOSOC nhé.

  • Nhà hoạt động Đinh Thảo chia sẻ về trải nghiệm phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc

“Có thể nói đây là 90 giây dài nhất trong cuộc đời tôi”,

Thảo đã nói như thế.

  • Cô Anna Nguyễn, Giám đốc Chương trình VOICE, phát biểu cảm nghĩ sau bài phát biểu tại Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc

 

*Dưới đây là bản dịch tiếng Việt:

Chúng tôi đã cảm thấy thế nào khi hiện diện cùng một hội trường với Chính phủ Việt Nam để nói về những vi phạm nhân quyền?

Thứ nhất, việc đưa ra một tuyên bố trước Hội đồng Nhân quyền là một điểm nhấn mạnh để nâng cao nhận thức về những gì đang diễn ra ở Việt Nam. Nó buộc chính phủ Việt Nam trả lời rõ ràng các câu hỏi tại sao họ vi phạm nhân quyền, tại sao những người này đang ở trong tù, tại sao các nhà bảo vệ nhân quyền lại đang trong tình trạng không an toàn.

Và thứ hai nó cũng cho phép chúng tôi có một cuộc đối thoại mở với chính phủ Việt Nam.Các tổ chức xã hội dân sự và các nhà hoạt động độc lập không có nhiều cơ hội có thể nói chuyện với các đoàn của Việt Nam. May mắn là trong kỳ kiểm điểm này chúng tôi đã có cơ hội để nói chuyện với họ và có cuộc đối thoại mở này.

Những gì được nói trong cuộc đối thoại này là … Tôi không nghĩ chúng ta thật sự có thể nói, nhưng việc có cơ hội để nói chuyện với họ là rất hiếm. Đây là lý do tại sao tôi nghĩ việc nói về những gì đang diễn ra ở Việt Nam là thực sự quan trọng và để nâng cao nhận thức cho những người chiến đấu cho Việt Nam. Cảm ơn bạn.

– NGÀY 19 THÁNG 9

TẠI GENEVA, GẶP GỠ BÁO CÁO VIÊN ĐẶC BIỆT CỦA LIÊN HIỆP QUỐC VỀ NHÀ HOẠT ĐỘNG NHÂN QUYỀN

Phái đoàn vận động nhân quyền UPR 2017 của chúng tôi đã gặp gỡ với ông Michel Forst – Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về Nhà hoạt động nhân quyền (UN Special Rapporteur on human rights defenders).

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - gặp gỡ với ông UN Special Rapporteur on human rights defenders, Michel Forst - Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về Nhà hoạt động nhân quyền (4)

Chúng tôi đã thảo luận với ông về vụ án Mẹ Nấm, về những tác động tích cực mà những báo cáo của ông đã mang lại cho các nhà hoạt động Việt Nam, cũng như khả năng tổ chức các cuộc gặp tương tự giữa ông và các nhà hoạt động khác của Việt Nam.

Ngày 22 tháng 9, Đoàn cũng có cuộc gặp với ông Maina Kiai, Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về Quyền tự do hiệp hội và hội họp ôn hòa.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - Maina Kiai, Báo cáo viên đặc biệt của LHQ về Quyền tự do hiệp hội và hội họp ôn hòa


– NGÀY 24 THÁNG 9

LÀM VIỆC VỚI BỘ NGOẠI GIAO THỤY ĐIỂN TẠI THỦ ĐÔ STOCKHOLM

Ngày hôm qua, 24/9, chúng tôi đã làm việc với Bộ Ngoại giao Thuỵ Điển tại Stockholm, thủ đô xinh đẹp của đất nước Bắc Âu này.
Phái đoàn vận động nhân quyền UPR 2017 của chúng tôi đã gặp bà Lisbeth Hellvin Stålgren, Vụ phó Vụ Châu Á – Thái Bình Dương kiêm Trưởng phòng Đông Nam Á – Thái Bình Dương cùng các viên chức ngoại giao khác.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - LÀM VIỆC VỚI BỘ NGOẠI GIAO THỤY ĐIỂN TẠI THỦ ĐÔ STOCKHOLM

Chúng tôi đã cập nhật cho Bộ Ngoại giao Thuỵ Điển về tình hình chung của Việt Nam, hồ sơ vụ án Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh, tình trạng nhà tù ở Việt Nam và việc làm như thế nào để Đại sứ quán Thuỵ Điển ở Hà Nội có thể giúp phát triển Xã hội dân sự ở Việt Nam.
Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) cũng là đề tài chúng tôi bàn tới, sao cho vấn đề nhân quyền được cân nhắc cẩn trọng hơn trước khi hai bên thông qua hiệp định quan trọng này.

– NGÀY 07 THÁNG 10

ĐẾN THỦ ĐÔ OSLO, GẶP GỠ ĐẠI DIỆN BỘ NGOẠI GIAO NA UY.

Trong khuôn khổ cuộc vận động nhân quyền UPR 2017 lần này, phái đoàn của chúng tôi đã gặp gỡ với đại diện Bộ Ngoại giao Na Uy tại Oslo, thủ đô của đất nước Bắc Âu này.

Cùng với VOICE Na Uy, chúng tôi đã gặp gỡ với:

– Ông Gry Rabe Henriksen, Phó Giám đốc phụ trách Khu vực Đông Á và Châu Đại Dương;

– Bà Anne Lilleoren, Cố vấn cấp cao về Đông Á và Châu Đại Dương;

– Bà Anniken Enerson, Cố vấn cấp cao về Đông Á và Châu Đại Dương.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - gặp gỡ với đại diện Bộ Ngoại giao Nauy tại Oslo

Chúng tôi đã thảo luận về cuộc đối thoại nhân quyền song phương Việt Nam – Na Uy, các vụ bắt bớ gần đây, cũng như về các khuyến nghị UPR mà Na Uy đã đưa cho chính phủ Việt Nam (trong đó có vấn đề luật báo chí và nhà hoạt động nhân quyền)

Chúng tôi cũng trao đổi về việc làm thế nào để Nauy hỗ trợ tài chính cho các tổ chức xã hội dân sự ở Việt Nam, cũng như thúc đẩy các vấn đề nhân quyền trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) giữa Việt Nam và EU.

Bộ Ngoại giao Na Uy cảm ơn đoàn đã cập nhật tình hình và đưa ra các khuyến nghị nêu trên. Họ sẽ làm việc với cơ quan ngoại giao của họ ở Hà Nội cũng như các bên liên quan để thảo luận về những khuyến nghị này.

VOICE Na Uy sẽ tiếp tục làm việc với Bộ Ngoại giao Na Uy trong tương lai để thúc đẩy nghị trình này.

– Các Cuộc Gặp Với Đại Diện Của Cơ Quan Ngoại Giao Của Liên Minh Châu Âu (EEAS)

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - đại diện của Cơ quan Ngoại giao của Liên minh Châu Âu (EEAS)

Trong khuôn khổ chiến dịch vận động nhân quyền UPR cuối tháng 9 đầu tháng 10 vừa qua, chúng tôi đã gặp gỡ với đại diện của Cơ quan Ngoại giao của Liên minh Châu Âu (EEAS).

Bà Ambra Longatti, chuyên viên quan hệ quốc tế phụ trách Việt Nam và Đông Nam Á của Cơ quan Ngoại giao Châu Âu và bà Nieves FERNANDEZ DEL COTERO SECADES, chuyên viên chính sách nhân quyền phụ trách mảng tôn giáo và nhà hoạt động nhân quyền ở Đông Nam Á đã đón tiếp phái đoàn tại trụ sở ở Brussels, Bỉ.

Chúng tôi đã thảo luận về tình hình Việt Nam các xu hướng mới, đặc biệt là việc đàn áp các hoạt động nhân quyền ngày càng gắt gao hơn trong thời gian vừa qua.

Chúng tôi cũng thảo luận về chương trình đối thoại nhân quyền sắp tới giữa Việt Nam và EU. Phái đoàn cũng như trao cho EU một bản tuyên bố của một số tổ chức xã hội dân sự độc lập của Việt Nam.

Phái đoàn đặc biệt cảm ơn EEAS đã nhanh chóng ra tuyên bố đối với các vụ bắt giữ và xét xử các nhà hoạt động nhân quyền, trong đó có nhà báo Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh, blogger Mẹ Nấm, blogger Trần Thị Nga.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc với EEAS để hỗ trợ nhiều hơn nữa cho các hoạt động dân sự ở Việt Nam.

– NGÀY 18 THÁNG 10

LÀM VIỆC VỚI BỘ NGOẠI GIAO CỘNG HÒA SÉC

Phái đoàn UPR của chúng tôi vừa có cuộc gặp với ông David Červenka – Giám đốc Cục Nhân Quyền và Chính sách Chuyển đổi của Bộ Ngoại giao Cộng hoà Séc, cùng với đồng nghiệp của ông là ông Jan Látal.

Cùng tham gia cuộc gặp với phái đoàn chúng tôi còn có Tiến sĩ Nguyễn Quang A, người cũng có mặt tại CH Séc cùng thời điểm để tham dự Forum 2000.

Toàn cảnh Chiến dịch Vận động Nhân quyền UPR năm 2017 - ông David Červenka - Giám đốc Cục Nhân Quyền và Chính sách Chuyển đổi của Bộ Ngoại giao Cộng hoà Séc

Chúng tôi đã cập nhật cho Bộ Ngoại giao CH Séc về tình hình nhân quyền Việt Nam, đặc biệt là các diễn biến đàn áp các nhà hoạt động thời gian gần đây.

Chúng tôi đã đề xuất chính phủ CH Séc giúp phát triển các tổ chức xã hội dân sự Việt Nam, cấp kinh phí hoạt động cho các nhóm dân sự, và dành cơ hội tham dự các sự kiện, hoạt động nhân quyền cho các nhà hoạt động Việt Nam.

Đại diện Bộ ngoại giao CH Séc đã tiếp thu các thông tin trên và sẽ xúc tiến thảo luận nội bộ trong thời gian tới.

– Kết Thúc Chiến Dịch Vận Động Nhân Quyền UPR 2017

Không như dự định ban đầu là ngày 10/10, Đoàn vận động đã kết thúc chiến dịch vào ngày 18 tháng 10 tại Cộng hòa Séc. Sau khi chiến dịch kết thúc, các thành viên trong đoàn dự kiến vẫn theo dõi các cuộc họp và duy trì các mối quan hệ họ đã có. “Thật sự thì gặp gỡ những nhân vật ấy không khó, nhưng nếu không giữ liên lạc sau đó thì sẽ không có kết quả gì”, cô Anna, Giám đốc Chương trình của VOICE, thừa nhận. VOICE đang bắt đầu lập kế hoạch tổ chức cho UPR lần 3 vào tháng 1 năm 2019, sẽ có nhiều người hơn, sẽ có các hội thảo và một phiên họp của Liên Hiệp Quốc nhằm giải quyết tình hình nhân quyền ở Việt Nam.

Làm một người bảo vệ Nhân quyền giống như đang chạy trong một cuộc chạy đường dài, Anna mô tả.

“Bạn không thể mong chờ sẽ sớm thấy đích đến. Chặng đường sẽ khó khăn và gian nan, rồi sau đó bạn cần phải chuyền lại cây baton cho đồng đội, đồng nghiệp của bạn. Nhưng rồi sẽ giống như tất cả các cuộc đua đường trường khác, cuối cùng rồi bạn sẽ nhìn thấy đích đến”

Cô Đinh Thảo, Điều phối viên chương trình châu Âu của VOICE tại Bỉ, cho biết, đối với cô, bài phát biểu ấy đã tạo nên một chiến dịch 25 ngày thành công. Bất kể những khó khăn về điều kiện đi lại, các cuộc họp mặt triền miên và cả những quấy rối của Chính quyền Việt Nam với cô, đồng nghiệp và gia đình cô đã gặp phải ở Việt Nam.

“Chúng tôi kêu gọi chính quyền Việt Nam thực thi một cách có thiện chí các khuyến nghị UPR mà họ đã chấp thuận vào năm 2014”, là một đoạn trong bài phát biểu cô Đinh Thảo đã nói trước Hội đồng Nhân quyền Liên hiệp quốc. “Chúng tôi kêu gọi các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc thúc giục Việt Nam trả tự do cho tất cả Tù nhân lương tâm.”

Những chia sẻ ở trên có trong bài phỏng vấn “VOICE yêu cầu Việt Nam có trách nhiệm với các cam kết tại UPR” của nhà báo tự do @HaiyLe.

Trong bài phỏng vấn “Anna Nguyễn vì quyền sống của người dân trong nước”, đối với Anna Nguyễn, phần trình bày của đại diện tổ chức VOICE, cô Đinh Thảo, trước Hội đồng Nhân quyền Liên hiệp quốc là sự kiện đáng ghi nhớ nhất trong chuyến đi này. Trước đó ba đại diện VOICE có nói chuyện với phái đoàn Cộng sản Việt Nam. Họ đồng ý việc VOICE nói sự thật nhưng đề nghị không đưa ra các trường hợp cá nhân. Tuy nhiên đại diện VOICE không chấp nhận yêu cầu này, đã nêu ra sự việc bà Nguyễn Ngọc như Quỳnh bị tuyên án 10 năm tù, Trần Thị Nga 9 năm tù và Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh 5 năm tù.

Anna Nguyễn cho biết cảm tưởng cá nhân cô khi đối thoại trực tiếp với đại diện nhà cầm quyền Hà Nội tại phiên họp thứ 36 của Hội đồng Nhân Quyền Liên hiệp quốc“Thứ nhất, việc đưa ra một tuyên bố trước Hội đồng Nhân quyền nhằm mục đích nâng cao nhận thức của các thành viên hội đồng về những gì đang diễn ra ở Việt Nam. Sự kiện này buộc Chính phủ Việt Nam phải trả lời rõ ràng các câu hỏi tại sao họ vi phạm Nhân quyền, tại sao những người này phải bị ở tù, tại sao các nhà tranh đấu Nhân quyền lại đang trong tình trạng không an toàn. Thứ hai, phiên họp này là cơ hội cho chúng tôi có một cuộc đối thoại mở với Chính phủ Việt Nam. Các tổ chức Xã hội dân sự và các Nhà hoạt động độc lập không có nhiều cơ hội có thể nói chuyện với phái đoàn Cộng sản Việt Nam. May mắn là trong kỳ kiểm điểm này chúng tôi có dịp để đối thoại với họ. Cơ hội để nói chuyện với họ là rất hiếm. Đó là lý do tại sao tôi nghĩ việc nói về những gì đang diễn ra ở Việt Nam với Hội đồng Nhân quyền thực sự rất quan trọng”.

Và đây là Thông điệp của bà Lê Thị Minh Hà, vợ của nhà báo Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm) khi kết thúc chiến dịch vận động nhân quyền UPR 2017.

“Hôm nay là buổi làm việc cuối cùng với Bộ Ngoại giao của Cộng hòa Séc, kết thúc đợt vận động UPR của VOICE, mà tôi được là khách mời. Về tổ chức và nội dung đã đạt được tất cả yêu cầu đề ra một cách tốt nhất. Sau 40 buổi làm việc, hôm nay là buổi thứ 40, thì chúng tôi đã chuyển tải được các thông điệp để mọi người trên khắp thế giới hỗ trợ chúng tôi trong cuộc đấu tranh đòi công lý cho những người tù nhân lương tâm đang bị bắt oan và đang bị tù đày. Riêng tôi thì đòi quyền tự do bày tỏ quan điểm, tự do ngôn luận, tự do báo chí và hướng tới góp phần cho việc mong muốn Việt Nam là một đất nước văn minh, dân chủ, là một nhà nước có pháp quyền.”

Nhà hoạt động trẻ Đinh Thảo: “Tôi muốn tìm một phiên bản khác của mình”

Dưới đây là bài trả  lời phỏng vấn “Nhà hoạt động trẻ Đinh Thảo: “Tôi muốn tìm một phiên bản khác của mình” – Kỳ 1” của Nhà hoạt động trẻ Đinh Thảo với Đài Á Châu Tự Do (RFA), nằm trong loạt bài “Những người bạn trẻ quanh tôi” của nhạc sĩ Tuấn Khanh thực hiện. Thảo đang là Điều phối viên chương trình của VOICE ở châu Âu.

Ngày 10 tháng 10/2017, là lúc Đinh Thảo cùng các thành viên trong nhóm của mình kết thúc cuộc hành trình vận động cho nhân quyền của Việt Nam. Chuyến đi dài và có vẻ nhiều mệt mỏi.

Người ta nhìn thấy Thảo xuất hiện tại trong một phiên điều trần của Liên Hợp Quốc, đại diện cho người Việt Nam và đọc một bản báo cáo về những gì đang diễn ra ở quê nhà. Có chút căng thẳng trong giọng tường trình của cô gái ra đi từ Hà Nội, với hy vọng làm một cái gì đó khác hơn, nhiều hơn. Thậm chí là dấn thân hơn những ngày cô còn đi vòng bờ hồ biểu tình chống chặt cây xanh hay vận động cho những người không là cộng sản tự ứng cử quốc hội của Việt Nam.

Chính trị ập đến với Thảo bằng hiện thực cuộc sống. Thảo nói rằng khi cô trò chuyện ở một lớp học tiếng Anh, và sốc khi “được nghe về những điều mà lâu nay hoàn toàn không hay biết. Từ đó, tôi ngày ngày lên mạng và ngấu nghiến đọc tất cả những gì có thể đọc được về chính trị xã hội Việt Nam từ truyền thông lề trái”.

Thảo cũng có một công việc và một cuộc đời yên ả ở Hà Nội. Yên ả như cái tên mà bạn bè gọi yêu là Thảo “Gạo”, nhưng rồi có cái gì đó thôi thúc khiến cô muốn bước chân hẳn vào các hoạt động vì con người. Và Đinh Thảo đã chọn một cuộc đời khác. “sau khoảng 1 năm hoạt động, tôi nhận thấy rằng thực sự rất khó để có thể cùng lúc hoạt động và lại hoàn thành công việc của mình. Tôi biết mình không thể duy trì tình trạng đó lâu hơn nữa nên tôi đã quyết định rời Việt Nam đi học (2016) về xã hội dân sự để mong mình có nhiều kiến thức và kỹ năng hơn, để khi trở về có thể toàn tâm toàn ý hoạt động cho con người và đất nước mình”.

Thảo nói rằng cô hài lòng vì những điều mình chọn, dẫu nó nhọc nhằn hơn, thậm chí hiểm nguy hơn. Đơn giản vì cô thì thấy mình thật sự sống trong cuộc đời của mình. “tôi tin rằng bất cứ ai nếu được trao cơ hội thì cũng sẽ tìm được phiên bản tốt hơn của chính mình”, Thảo viết vài dòng tâm tình như vậy.

Cuộc vận động cho nhân quyền Việt Nam là chương trình hành động lớn đầu tiên của Thảo, xuyên suốt nhiều quốc gia Châu Âu và kéo dài? Đó là chuyến đi như thế nào?

Vâng, với Thảo thì lần đầu, nhưng từ năm 2014, thì riêng tổ chức VOICE đã từng mở một cuộc vận động UPR như vậy tại Úc, Mỹ và Châu Âu và đã rất thành công. Năm 2017, VOICE lại tiếp tục mở thêm một cuộc vận động nữa để đẩy mạnh sự chú ý của quốc tế nhân giữa kỳ của chương trình Kiểm Điểm Định Kỳ Phổ Quát UPR (4 năm một lần). Đây là một bước đệm để hướng tới chương trình UPR 2019.

Chuyến vận động năm nay được chuẩn bị khá lâu, và sẽ bắt đầu từ Berlin (15/9) và sau đó sang đến Geneva (Thụy Sỹ), Stockholm (Thụy Điển), Oslo (Na Uy), Brussels (Bỉ), Praha (Cộng hòa Sec)… dự kiến sẽ kết thúc vào ngày 10/10 này.

Thảo tham gia chuyến đi này cùng bao nhiêu người?

Vâng, nhóm của Thảo đi vận động cũng chỉ có 3 người. Đó là Thảo, từ Bỉ và chị Anna Nguyễn (giám đốc chương trình của VOICE, luật sư từ Úc). Có cả chị Lê Thị Minh Hà, vợ của tù nhân lương tâm Nguyễn Hữu Vinh, tức Anh Ba Sàm, từ Việt Nam.

Chuyến đi này, Thảo sẽ có những hoạt động cụ thể như thế nào?

Có 2 phần trong cuộc vận động này. Phần thứ nhất là cập nhật về tình hình của Việt Nam qua chương trình UPR lần trước. Tức là năm 2014, Việt Nam có chấp nhận 182 khuyến nghị từ hơn 100 nước. Dựa trên nhưng điều đó, nhóm vận động sẽ đi gặp nhiều nước và nhiều tổ chức quốc tế để làm rõ Việt Nam đã làm được gì cũng như chưa làm được gì, hoặc có tồi tệ hơn? Còn phần thứ hai, là nhấn mạnh về tình hình nhân quyền ở Việt Nam, cũng như về vấn đề tù nhân lương tâm tại Việt Nam.

Cụ thể hơn, là Thảo sẽ phát đi các qua thư ngỏ, các hồ sơ báo cáo hay chỉ là tổ chức biểu tình để gây sự quan tâm?

Trong chuyến đi này, thì nhóm đã chuẩn bị một hồ sơ báo cáo giữa kỳ UPR, đồng thời cũng có những thông tin mới cập nhật về Việt Nam sẽ được gửi cho những bên mà mình đến gặp. Nhưng chính yếu vẫn là những bài phát biểu mô tả thực trạng hoặc trả lời cho các bên mà mình được quyền trình bày về tình hình nhân quyền Việt Nam. Quan trọng là thông qua các cuộc gặp trực tiếp như vậy, mọi thứ sẽ dễ chia sẻ và cảm thông hơn qua sự trình bày của mình.

Chuyến đi vận động này, có sự có mặt của chị Lê Thị Minh Hà, vợ của tù nhân lương tâm Nguyễn Hữu Vinh. Điều này có nghĩa phần nói về các tù nhân lương tâm sẽ được nhấn mạnh?

Vâng, sự có mặt của chị Hà là một câu chuyện, là một nhân chứng về vấn đề tù nhân lương tâm ở Việt Nam. Tù nhân lương tâm là một vấn đề lớn và bao quát, nhưng với một câu chuyện cụ thể và được mô tả sống động từ chị Hà thì những bên tiếp xúc với nhóm vận động sẽ có sự chia sẻ tốt hơn.

Nhưng cần phải nói là câu chuyện tù nhân lương tâm là phần quan trọng của chuyến đi này.

Chương trình vận động này kéo dài một tháng, tức là một chương trình có hẹn trước với các nơi, và đã được phép gặp mặt phía nhà nước, cá nhân… mà mình định đến?

Dạ, không hẳn là vậy. Một số hoạt động trong chiến dịch thì cần ghi danh xin trước và chờ, hoặc phải được mời. Tuy nhiên cũng có nhiều hoạt động mà mình cần tự tìm đến ngẫu nhiên để gặp. Do vậy thời gian của cuộc vận động là hoàn toàn do mình chủ động. Nói chung là một kế hoạch tổng thể mà mình phải tự hoạch định và ước lượng về tác động có được, mỗi nơi, mỗi người là một nỗ lực khác nhau, cùng phối hợp.

Thảo có thể cho biết lý do Thảo và nhóm vận động lựa chọn 6 nước nói trên để tiếp cận?

Vâng, cả 6 quốc gia mà nhóm chọn đi qua đều có những mối quan tâm khá đặc biệt về tình hình Việt Nam. Chẳng hạn như Đức, là một quốc gia có quan hệ ngoại giao và đối tác kinh tế rất quan trọng với Việt Nam. Nhưng sau vụ Trịnh Xuân Thanh, nước Đức trở nên chú ý hơn về vấn đề pháp quyền ở VN, và coi rằng vấn đề pháp quyền ở Việt Nam là điều đáng báo động. Mà chúng ta có thể thấy thông qua cách mà họ phản ứng trong suốt thời gian qua.

Với tầm vóc của nước Đức, việc đến và xin trao đổi, nói chuyện về tình hình pháp quyền, nhân quyền ở Việt Nam là điều có thể tác động tốt.

Còn ở Thụy Sỹ, là nơi đặt trụ sở của Liên Hiệp Quốc nên việc mình đến đây đa phần là gặp các cơ quan của Liên Hiệp Quốc.

Thụy Điển và Na Uy là các quốc gia lâu nay vẫn ủng hộ nhân quyền nói chung, một cách mạnh mẽ. Cả hai quốc gia này không chỉ quan tâm và giúp Việt Nam, mà còn giúp cho nhiều quốc gia khác trên thế giới về nhân quyền, về chuyển đổi dân chủ… Các cơ quan, tổ chức chức mà phái đoàn sẽ gặp tại đó chắc chắn sẽ cho cảm giác như đó là những người bạn của những người hoạt động dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam vậy.

Còn ở Bỉ, là nơi đặt trụ sở của liên minh Châu Âu cũng như nhiều tổ chức NGO lớn khác. Liên minh Châu Âu là một trong những đối tác quan trọng bậc nhất với Việt Nam nên vận động ở đó cũng rất quan trọng.

Riêng ở Cộng hòa Sec (Tiệp Khắc cũ), đây là một đất nước từng có một quá khứ cộng sản. Họ đã bước sang một thể chế dân chủ và sau một thời gian ngắn, Cộng hòa Sec được xem là quốc gia có nền kinh tế ổn định và phát triển mạnh. Quốc gia này cũng có nhiều chương trình giúp đỡ cho các nước còn độc tài, độc đoán và xây dựng các phát triển về mặt nhân quyền. Cộng hòa Sec cũng là một trong những quốc gia có nhiều các tổ chức dân sự xã hội đầy kinh nghiệm trong việc hoạt động về chuyển đổi và phát triển xã hội mà nhóm vận động cũng cần học hỏi.

Một điều không thể không nói đến là cả 6 nước này đều đưa ra các khuyến nghị thực tế và quan trọng cho việc thúc đẩy nhân quyền tại Việt Nam trong kỳ kiểm điểm UPR năm 2014.

Với mọi nỗ lực, Thảo cùng với mọi người trong chuyến đi chỉ mong mỏi sẽ có những thay đổi tốt đẹp cho quê hương mình. Hy vọng ngày ấy không xa. Và hy vọng người Việt Nam rồi sẽ không còn cần đến những chuyến đi vận động cho nhân quyền như vầy nữa.

(Ghi lại / tháng 10-2017)

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Anna Nguyễn vì quyền sống của người dân trong nước

Từ trung tuần tháng 9, phái đoàn vận động Nhân quyền UPR 2017 đã có mặt tại thủ đô Berlin, Đức, khởi đầu chiến dịch kéo dài trong một tháng tranh đấu cho quyền làm người của người dân trong nước.

Ngày 15/09, phái đoàn đã tiếp xúc với bà Annette Knobloch, Phó Phòng Đông Nam Á/ Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Đức. Các thành viên phái đoàn đã cập nhật với bà Knobloch về tình hình Nhân quyền Việt Nam, trong đó có việc gia tăng bắt bớ và giam giữ các nhà tranh đấu Dân chủ.

Phái đoàn cũng đề nghị Đức và Liên hiệp châu Âu (EU) mở các chương trìnhg tài trợ cho các tổ chức Xã hội dân sự không được ghi danh ở Việt Nam, cũng như cân nhắc các tiêu chuẩn về nhân quyền trong đàm phán Hiệp định thương mại tự do (EVFTA) giữa Việt Nam và EU.

Dịp này, phái đoàn cũng đề cập đến vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh ở Đức và hoan nghênh phản ứng của Đức đối với việc bảo vệ Pháp quyền Nhân quyền trong sự việc này.

Trong gần một tháng qua, phái đoàn đã gặp gỡ các đại diện chính phủ và giới chức có thẩm quyền của các nước: Bỉ, Thụy Điển, Na Uy và Tiệp Khắc.

Thành viên phái đoàn vận động nhân quyền UPR 2017 gồm có luật sư Anna Nguyễn, Giám đốc Chương trình tổ chức VOICE, Đinh Thảo, tốt nghiệp Y khoa Hà Nội năm 2015, và bà Lê Thị Minh Hà, vợ của Anh Ba Sàm – Nguyễn Hữu Vinh, người bị kết an 5 năm tù chỉ vì viết blog chống lại nhà cầm quyền Cộng sản Việt Nam.

Anna Nguyễn, sinh tại Úc, tốt nghiệp University of Technology, thành phố Sydney, Úc, phân khoa luật và tài chính. Sau khi ra trường, luật sư Anna nguyễn cộng tác với một công ty luật quốc tế chuyên về di trú và tị nạn trong 3 năm.

“Anna muốn tìm hiểu thêm về vấn đề tị nạn và Nhân quyền và nhờ mẹ gợi ý, Anna đã tìm đến tổ chức VOICE, Anna Nguyễn cho biết.

Trước khi gia nhập VOICE, với cương vị là luật sư, Anna đã giúp rất nhiều người tị nạn thiết lập hồ sơ xin nhập cư miễn phí.

“Mục tiêu của VOICE là thúc đẩy Xã hội dân sự ở Việt Nam và tranh đấu cho người dân trong nước có được quyền làm người nên Anna tham gia cuộc vận động này”.

Đối với Anna Nguyễn, phần trình bày của đại diện tổ chức VOICE, cô Đinh Thảo, trước Hội đồng Nhân quyền Liên hiệp quốc là sự kiện đáng ghi nhớ nhất trong chuyến đi này. Trước đó ba đại diện VOICE có nói chuyện với phái đoàn Cộng sản Việt Nam. Họ đồng ý việc VOICE nói sự thật nhưng đề nghị không đưa ra các trường hợp cá nhân. Tuy nhiên đại diện VOICE không chấp nhận yêu cầu này, đã nêu ra sự việc bà Nguyễn Ngọc như Quỳnh bị tuyên án 10 năm tù, Trần Thị Nga 9 năm tù và Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh 5 năm tù.

Anna Nguyễn cho biết cảm tưởng cá nhân cô khi đối thoại trực tiếp với đại diện nhà cầm quyền Hà Nội tại phiên họp thứ 36 của Hội đồng Nhân Quyền Liên hiệp quốc: “Thứ nhất, việc đưa ra một tuyên bố trước Hội đồng Nhân quyền nhằm mục đích nâng cao nhận thức của các thành viên hội đồng về những gì đang diễn ra ở Việt Nam. Sự kiện này buộc Chính phủ Việt Nam phải trả lời rõ ràng các câu hỏi tại sao họ vi phạm Nhân quyền, tại sao những người này phải bị ở tù, tại sao các nhà tranh đấu Nhân quyền lại đang trong tình trạng không an toàn. Thứ hai, phiên họp này là cơ hội cho chúng tôi có một cuộc đối thoại mở với Chính phủ Việt Nam. Các tổ chức Xã hội dân sự và các Nhà hoạt động độc lập không có nhiều cơ hội có thể nói chuyện với phái đoàn Cộng sản Việt Nam. May mắn là trong kỳ kiểm điểm này chúng tôi có dịp để đối thoại với họ. Cơ hội để nói chuyện với họ là rất hiếm. Đó là lý do tại sao tôi nghĩ việc nói về những gì đang diễn ra ở Việt Nam với Hội đồng Nhân quyền thực sự rất quan trọng”.

Đây là lần thứ hai, VOICE trực diện với phái đoàn Cộng sản Việt Nam.

Anna Nguyễn – bà Lê thị Minh Hà, vợ của nhà báo độc lập Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm) và Đinh Thảo - VIETNAM VOICE
Anna Nguyễn – bà Lê thị Minh Hà, vợ của nhà báo độc lập Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm) và Đinh Thảo.

THÀNH QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

Ngày 24/9, Anna Nguyễn và phái đoàn đã gặp gỡ với bà Lisbeth Hellvin Stagren, Vụ phó Vụ Châu Á – Thái Bình Dương kiêm Trưởng phòng Đông Nam Á – Thái Bình Dương cùng các viên chức Bộ Ngoại giao Thụy Điển tại thủ đô Stockholm.

Ngày 07/10, Anna Nguyễn cùng hai người bạn đồng hành đã tiếp xúc với đại diện Bộ Ngoại giao Na Uy tại thủ đô Oslo. Cùng với VOICE Na Uy, phái đoàn đã hội kiến với Phó Giám đốc phụ trách khu vực Đông Á và Châu Đại Dương, ông Gry Rabe Henriksen, và hai Cố vấn cao cấp về Đông Á và Châu Đại Dương của Bộ Ngoại giao Na Uy, bà Anna Lilleoren, và bà Anniken Enerson.

Phái đoàn đã thảo luận về cuộc đối thoại Nhân quyền song phương Việt Nam – Na Uy, các vụ bắt bớ gần đây, và các khuyến nghị UPR mà Na Uy đã đưa cho chính phủ Cộng sản Việt Nam (trong đó có vấn đề luật báo chí và hoạt động Nhân quyền).

Các đại diện VOICE cũng đã trao đổi về phương cách Na Uy có thể tài trợ cho các tổ chức Xã hội dân sự ở Việt Nam, cũng như thúc đẩy các vấn đề Nhân quyền trong khuôn khổ Thương mại tự do EVFTA giữa Việt Nam và EU. Kết thúc buổi họp, Bộ Ngoại giao Na Uy cảm ơn phái đoàn đã cập nhật tình hình và đưa ra các khuyến nghị nêu trên.

Trước đây, vào tháng 7 vừa qua, Anna Nguyễn đã đồng hành với bà Nguyễn Thị Kim Liên, mẹ của Tù nhân lương tâm Đinh Nguyên Kha trong cuộc Đối thoại Nhân quyền Úc-Việt Nam lần thứ 14. Đinh Nguyên Kha hiện đang thụ án tù 6 năm chỉ vì phân phát những tờ rơi chỉ trích Chính phủ Cộng sản Việt Nam.

VOICE Australia cùng mẹ tù nhân chính trị Đinh Nguyên Kha đi vận động cho nhân quyền Việt Nam
Từ phải sang, Anna Nguyễn, bà Nguyễn Thị Kim Liên, mẹ của tù nhân lương tâm Đinh Nguyên Kha trong cuộc Đối thoại Nhân quyền Úc – Việt Nam lần thứ 14.

Anna Nguyễn, hiện đang là đại diện VOICE tại Thái Lan, và trong thời gian qua, cô đã giúp thiết lập hồ sơ cho nhiều người Việt tị nạn Cộng sản lưu lạc tại Thái Lan trong gần 3 thập niên được định cư tại Canada.

“Sau khi tiếp xúc và trình bày với giới chức thuộc Bộ Ngoại giao các nước đã đi qua, Anna nhận thấy nhiều quốc gia Âu châu quan tâm về việc Hà Nội không tôn trọng Quyền con người. Qua Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU, Âu châu có thể áp lực Nhà nước Cộng sản Việt Nam phải tuân theo các điều khoản quốc tế quy định về Nhân quyền, Anna nhận định về kết quả đạt được trong chuyến đi châu Âu này.

“Anna hy vọng rằng tất cả những giới chức hữu trách phái đoàn đã gặp gỡ sẽ đưa ra khuyến nghị thúc đẩy sự phát triển Xã hội dân sự ở Việt Nam và áp lực nhà cầm quyền trong nước ngưng các hành vi đàn áp Nhân quyền”.

VPY, Theo Thoibao.com, số phát hành 2473, ngày 12/10/2017

(*) UPR (Universal Periodic Review): Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát dưới sự bảo trợ của Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, tất cả 192 nước thành viên của Liên Hiệp Quốc, được tổ chức mỗi 4 năm một lần để rà soát tình hình Nhân quyền của mỗi quốc gia.

 

Bạn có biết: Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Rome về gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế tại UPR 2014?

Trong kỳ kiểm điểm nhân quyền UPR năm 2014 của Liên Hiệp Quốc, Việt Nam đã chấp nhận khuyến nghị của Slovenia, Estonia, Rumani, Italy, Hy Lạp, và Uruguay về việc phê chuẩn Quy chế Rome về Toà án Hình sự Quốc tế.

Hiểu đơn giản, nếu phê chuẩn công ước này thì Việt Nam sẽ phải chấp nhận thẩm quyền xét xử của Toà án Hình sự Quốc tế đối với các tội ác chống lại loài người, tội diệt chủng, tội phạm chiến tranh, tội phạm môi trường, tội phạm cưỡng chế thu hồi đất, và một số tội phạm nghiêm trọng khác.

Mặc dù đồng ý với các khuyến nghị này nhưng cho đến nay chính phủ Việt Nam chưa công bố bất kỳ kế hoạch phê chuẩn nào.

* UPR là viết tắt của Universal Periodic Review (Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát), là một cơ chế kiểm điểm nhân quyền của Liên Hiệp Quốc, diễn ra 4,5 năm một lần với tất cả các quốc gia thành viên.

#VietnamUPR

Bạn có biết Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Rome về gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế tại UPR 2014 - UPR_KN_5 Trong kỳ kiểm điểm nhân quyền UPR năm 2014 của Liên Hiệp Quốc, Việt Nam đã chấp nhận khuyến nghị của Slovenia, Estonia, Rumani, Italy, Hy Lạp, và Uruguay.

Đại diện của VOICE phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền LHQ

Vào lúc 5h chiều giờ Geneva, tức 10 giờ đêm giờ Việt Nam, ngày 19/9, nhà hoạt động Đinh Thảo, điều phối viên chương trình của VOICE ở châu Âu, đã thay mặt phái đoàn vận động nhân quyền của Việt Nam phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

Cùng tham dự phiên họp này còn có bà Lê Thị Minh Hà, vợ nhà báo độc lập Anh Ba Sàm – Nguyễn Hữu Vinh, và cô Anna Nguyễn – Giám đốc Chương trình của VOICE.

Chúng tôi xin đăng toàn văn bài phát biểu của nhà hoạt động Đinh Thảo dưới đây:

Thưa Ngài Phó Chủ tịch,

Chúng tôi cực kỳ quan ngại về việc đàn áp các nhà bảo vệ nhân quyền ở Việt Nam. Chính quyền Việt Nam đang hoàn toàn đi ngược lại với các nghĩa vụ theo các công ước quốc tế và những khuyến nghị UPR đã được chấp nhận về việc tôn trọng quyền tự do biểu đạt và không gian xã hội dân sự.

Trong tám tháng đầu năm nay, ít nhất 16 nhà hoạt động đã bị bắt, giam giữ hoặc kết án theo Bộ luật Hình sự hà khắc, trong đó có sáu thành viên của Hội Anh em Dân chủ, những người có thể phải đối mặt với mức án tối đa là bản án tử hình vì những hoạt động nhân quyền ôn hoà của họ. Hai nhà hoạt động nữ, Nguyễn Ngọc Như Quỳnh và Trần Thị Nga, đã bị kết án 10 năm và chín năm tù vì chỉ trích chính quyền một cách ôn hoà, và đang phải chịu điều kiện giam giữ tồi tệ. Tôi có mặt ở đây cùng với bà Lê Thị Minh Hà, vợ của Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh, người đã bị kết án năm năm tù chỉ vì viết blog [khai dân trí] trái ý chính quyền.

Trên thực tế, hiện có hàng trăm tù nhân lương tâm ở Việt Nam, trong khi chính phủ Việt Nam không thừa nhận thực tế này.

Thưa ngài Phó Chủ tịch, chúng tôi kêu gọi chính quyền Việt Nam thực thi một cách có thiện chí các khuyến nghị UPR mà họ đã chấp thuận vào năm 2014 cũng như khuyến nghị của các Thủ tục Đặc biệt và các Cơ quan theo Công ước [của Liên Hiệp Quốc]. Chúng tôi kêu gọi các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc thúc giục Việt Nam trả tự do cho tất cả tù nhân lương tâm.

CIVICUS trình bày bài phát biểu này cùng với VOICE.

Xin cảm ơn, ngài Phó Chủ tịch.

#VietnamUPR

Luật Khoa: Cơ chế kiểm điểm nhân quyền UPR của LHQ là dành cho mỗi chúng ta

Từ năm 2014, người Việt Nam bắt đầu nghe nhiều về cơ chế UPR – viết tắt của Universal Periodic Review (Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát) – khi các tổ chức dân sự trong và ngoài nước xuất hiện tại buổi kiểm điểm của Việt Nam.

Nhiều người cảm thấy ngạc nhiên khi thành tích nhân quyền của nhà nước lại có thể bị chất vấn bởi các hội đoàn dân sự.

Nhưng nếu tìm hiểu kỹ về cơ chế này thì chúng ta sẽ hiểu rằng, việc các cá nhân và tổ chức có quyền giám sát và chất vấn chính phủ một nước trong quá trình kiểm điểm UPR không những là hoàn toàn bình thường, mà đó còn là lý do cơ chế này được thành lập.

Năm 2017, cơ chế UPR lại có đất dụng võ.

Trước tiên, vào tháng 6/2017, chính phủ Việt Nam đã tổ chức Hội thảo thông tin về tình hình thực hiện 182 khuyến nghị mà Việt Nam đã chấp nhận tại lần kiểm điểm UPR 2014. Buổi Hội thảo này có sự tham dự của các cơ quan LHQ, và đại diện từ Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, cùng các tổ chức xã hội.

Ngày 15/9/2017, một số cá nhân và tổ chức dân sự độc lập của Việt Nam bắt đầu một chương trình vận động giữa kỳ UPR. Chương trình này cũng tập trung vào 182 khuyến nghị mà Việt Nam đã chấp thuận.

Thiết nghĩ, đây là lúc mà chúng ta có thể cùng tìm hiểu kỹ hơn về UPR và tầm quan trọng của nó trong Luật Nhân quyền quốc tế.

Cơ chế kiểm điểm nhân quyền UPR của LHQ là dành cho mỗi chúng ta - Poster của chiến dịch vận động giữa kỳ UPR 2017. Ảnh Facebook Vietnam UPR
Poster của chiến dịch vận động giữa kỳ UPR 2017. Ảnh Facebook Vietnam UPR

UPR là gì?

UPR là một chế định được thiết lập liên quan đến các hoạt động của c – gọi tắt là HRC).

Được sự ủy quyền từ Nghị quyết 60/251 ngày 15 tháng 3 năm 2006 của Đại Hội đồng LHQ (General Assembly – gọi tắt là UNGA), và sau khi được cụ thể hóa bởi Nghị quyết 5.1 của HRC, UPR đã chính thức trở thành công cụ mới mẻ nhất trong hệ thống Luật Nhân quyền quốc tế.

UPR có những ưu, khuyết điểm riêng, và rất khó có thể phân tích toàn bộ cơ chế này trong phạm vi bài viết. Tuy nhiên, nhằm giúp bạn đọc hiểu qua hết về tính chất và giá trị pháp lý của UPR, có một số điểm cần lưu ý như sau.

UPR là một nơi để đối thoại và chất vấn.

Trong kỳ kiểm điểm, mỗi quốc gia sẽ có cơ hội lên tiếng và đồng thời bị chất vấn về tình hình nhân quyền của mình, trong một khoảng thời gian được chỉ định.

Đối tượng tham gia quá trình chất vấn tương đối rộng, bao gồm những quốc gia thành viên khác, các tổ chức nhân quyền quốc tế, cộng đồng tổ chức xã hội dân sự trong nước, Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, v.v.

Mục tiêu của cách làm này là để giúp đảm bảo cho một cơ chế kiểm tra và đối thoại khách quan. Mọi quốc gia, bất kể có vị thế kinh tế, chính trị ra sao, đều phải trải qua kỳ kiểm điểm bắt buộc này. Từ đó, chúng ta có thể xây dựng một bức tranh toàn cảnh về tình trạng nhân quyền của các quốc gia trên thế giới.

Các cơ quan, tổ chức nhân quyền quốc tế cũng từ đó mà được tiếp cận một lượng thông tin dồi dào, độc lập và có kiểm chứng hơn, thay vì chỉ dựa vào Báo cáo Nhân quyền thường niên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (US Department of State Human Rights Reports or Amnesty International Annual Reports). Mà báo cáo này vốn thường xuyên bị các quốc gia đang phát triển cho là không khách quan và mang yếu tố chính trị.

Phái đoàn của các tổ chức XHDS độc lập tại phiên kiểm điểm của Việt Nam 2014. Ảnh Facebook Vietnam UPR - UPR-2014-2 Cơ chế kiểm điểm nhân quyền UPR của LHQ là dành cho mỗi chúng ta`
Phái đoàn của các tổ chức XHDS độc lập tại phiên kiểm điểm của Việt Nam 2014. Ảnh Facebook Vietnam UPR

UPR: Tìm kiếm những đồng thuận chung của cộng đồng quốc tế về nhận thức nhân quyền.

Thực tiễn cho thấy UPR làm khá tốt vai trò này. Đối diện với sự chất vấn đến từ các tổ chức khác nhau, cũng như từ rất nhiều quốc gia khác, ít nước nào đủ can đảm để từ chối các khái niệm nhân quyền cơ bản hay thẩm quyền của các cơ quan nhân quyền thuộc Liên Hiệp Quốc.

Vì vậy, cho dù một quốc gia có thực hiện nghĩa vụ của họ dựa theo các công ước nhân quyền sau khi kỳ kiểm điểm kết thúc hay không, thì UPR vẫn là một biện pháp tốt để tất cả các quốc gia, ít ra phải thừa nhận sự tồn tại của những nghĩa vụ đó.

Mặt khác, kết quả của UPR chỉ dừng lại ở mức khuyến nghị và gợi ý từ các chính phủ và tổ chức nhân quyền. Chúng không có giá trị pháp lý bắt buộc. Và một chính phủ hoàn toàn có thể tự do chọn lựa những khuyến nghị mà mình sẽ chấp nhận và thực thi.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia cho rằng, việc khiến cho các quốc gia phải “hổ thẹn” (shaming tool) vì những vi phạm nhân quyền của mình cũng có thể giúp cải thiện phần nào cách ứng xử của nhà nước.

Đặc biệt là việc không thực hiện nghiêm túc những cam kết đã chấp thuận sẽ khiến cho cả thế giới thấy rõ thái độ của một chính phủ đối với nghĩa vụ nhân quyền quốc tế.

Điều này rất có khả năng sẽ gây ảnh hưởng đến chiếc ghế của quốc gia đó trong Hội đồng Nhân quyền LHQ. Một tiền lệ đã có là Syria, đã bị mất ghế thành viên sau khi LHQ đưa ra báo cáo về việc nước này từng sử dụng vũ khí hóa học năm 2013.

Việt Nam UPR và những báo cáo mới nhất.

Lần kiểm điểm UPR gần đây nhất của Việt Nam được tiến hành vào đầu năm 2014, và thời hạn cho chính phủ thực hiện các cam kết là trong vòng 4.5 năm. Như nêu ở trên, Việt Nam chấp nhận 182/227 khuyến nghị đến từ các nước khác.

Năm 2017 là đợt đánh giá UPR giữa kỳ về tình hình chung trong 2.5 năm vừa qua, nhằm đảm bảo Việt Nam đi theo đúng lộ trình thực hiện các nghĩa vụ nhân quyền đã cam kết.

Trong quá trình soạn thảo báo cáo giữa kỳ, phía chính phủ có cơ hội rà soát, đánh giá tính khả thi của các mục tiêu nhân quyền, kêu gọi trợ giúp hoặc bị thúc đẩy phải thực hiện bởi các quốc gia khác và các tổ chức xã hội dân sự.

Chúng ta hãy cùng tham khảo hai báo cáo giữa kỳ của các tổ chức xã hội dân sự quốc tế về tình hình thực thi các nghĩa vụ và cam kết về nhân quyền của Việt Nam, dựa theo các khuyến nghị từ lần kiểm điểm UPR 2014 đến nay.

Cơ chế kiểm điểm nhân quyền UPR của LHQ - Báo cáo giữa kỳ UPR về Việt Nam của Hội Luật gia Anh Quốc và xứ Wales và với Tổ chức Lawyers Rights’s Watch Canada
Cơ chế kiểm điểm nhân quyền UPR của LHQ – Báo cáo giữa kỳ UPR về Việt Nam của Hội Luật gia Anh Quốc và xứ Wales và với Tổ chức Lawyers Rights’s Watch Canada

Luật gia Anh và Canada: Lời hứa “gió thoảng mây bay” của chính phủ Việt Nam về nhà nước pháp quyền và tạo điều kiện hoạt động cho giới giới luật sư

Một trong những báo cáo mới nhất dành cho Việt Nam trong UPR giữa kỳ lần này đến từ Hội Luật gia Anh Quốc và xứ Wales (The Law Society of England and Wales), liên kết với tổ chức Lawyers Rights’s Watch Canada (LRWC).

Đây là hai tổ chức dân sự rất có uy tín trong nghề luật sư ở các nước sử dụng hệ thống thông luật (common law system).

Báo cáo này ghi nhận, trong phiên họp UPR của Việt Nam năm 2014, đại diện chính phủ Việt Nam đã chấp thuận hai kiến nghị từ họ, đó là:

  1. Tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động của những nhà bảo vệ nhân quyền (trong đó có luật sư).
  2. Đảm bảo quyền tự do biểu đạt của các nhà hoạt động bảo vệ nhân quyền.

Việt Nam cũng ghi nhận và đồng thời chấp nhận kiến nghị liên quan đến quyền tiếp cận luật sư bào chữa của bị cáo được thực hiện bởi một cơ chế hiệu quả và công bằng.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Hội Luật gia và tổ chức LRWC, thông qua các thông tin mà họ có được từ Việt Nam, những kiến nghị nói trên, cho đến thời điểm này, vẫn chưa được thực hiện.

Và hậu quả là giới luật sư vẫn tiếp tục phải chịu nhiều khó khăn nếu dấn thân vào các hoạt động bảo vệ nhân quyền, đặc biệt là khi họ làm việc một cách độc lập.

Báo cáo dẫn chứng các hoạt động đấu tranh nhân quyền của Luật sư Lê Quốc Quân đã bị đàn áp bằng cáo buộc trốn thuế từ chính phủ. Ông bị tạm giữ cách ly không được tiếp xúc với bất kỳ ai (incommunicado detention) trong suốt hai tháng đầu tiên sau khi bị công an bắt giam. Đây là một vi phạm nhân quyền cơ bản.

Đến năm 2014, Tòa Phúc thẩm Hà Nội vẫn giữ nguyên bản án dành cho ông Lê Quốc Quân, bỏ qua kiến nghị của Nhóm làm việc về Bắt giữ tùy tiện (UN Working Group on Arbitrary Detention) của LHQ.

Ông Quân phải thi hành hình phạt tù đủ 30 tháng và chỉ được thả vào ngày 27 tháng 6 năm 2015. Báo cáo xác nhận ông hiện vẫn đang chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước, trong khi bằng luật sư bị vĩnh viễn tước bỏ.

Một trường hợp khác được báo cáo này nêu đích danh, là hồ sơ của Luật sư Nguyễn Văn Đài. Vào tháng 11 năm 2016, sau khi nghe tin ông bị bắt, Cao Ủy Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc, Nghị viện Châu Âu, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, cùng hơn 26 quốc gia khác đã lên án hành vi bắt giữ, cũng như đồng kêu gọi trả tự do cho ông Đài.

Các trường hợp Luật sư Trần Vũ Hải, Trần Thu Nam, Lê Luân và Võ An Đôn bị gây khó dễ, tấn công và tạm giữ khi hành nghề luật sư trong thời gian qua đều được ghi nhận trong báo cáo.

Báo cáo kết luận, cho đến thời điểm hiện tại, vẫn không có gì thay đổi trong chính sách và hành động của chính phủ Việt Nam để chứng minh là nhà nước sẽ thực hiện đúng lời cam kết mà họ đã chấp thuận năm 2014.

Hai tổ chức khẳng định, chính phủ Việt Nam đã thất bại trong việc bảo đảm một môi trường tiếp cận công lý bình đẳng cho mọi công dân. Ngoài ra, họ còn cảnh bảo về các mối đe dọa chính trị mà giới luật sư đang phải đối mặt chỉ vì hoạt động chuyên môn của mình.

Cơ chế kiểm điểm nhân quyền UPR của LHQ là dành cho mỗi chúng ta - Báo cáo giữa kỳ UPR về Việt Nam của tổ chức Unrepresented Nations and People Organisation (UNPO).
Báo cáo giữa kỳ UPR về Việt Nam của tổ chức Unrepresented Nations and People Organisation (UNPO). Ảnh: Chụp màn hình.

Chính phủ Việt Nam bị cáo buộc có hành vi phân biệt chủng tộc?

Trong các báo cáo giữa kỳ 2017 được gửi đến Cao Ủy Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc, một thông tin gây tranh cãi hơn là báo cáo của tổ chức Unrepresented Nations and People Organisation (UNPO).

Báo cáo dài 12 trang đưa ra nhiều thông tin về vi phạm nhân quyền ở Việt Nam, nhưng đáng chú ý nhất là cáo buộc về việc các cơ quan chức năng địa phương – và cả cấp trung ương – tại Việt Nam đang làm ra nhiều hành vi đàn áp, mang tính phân biệt chủng tộc có hệ thống đối với các nhóm dân tộc thiểu số.

Trích dẫn phản ánh từ Đại nghị Người H’mong toàn Thế giới (Congress of World Hmong People), kể từ năm 2015, người H’mong tại các vùng Điện Biên, Lào Cai đã bị chính quyền quấy rối và kiểm soát vì niềm tin tôn giáo của mình (mà đa phần là người theo đạo Thiên Chúa giáo).

Theo lời khai của các nạn nhân, bất kể khi nào có khách viếng thăm, chính quyền địa phương đều nhắc nhở họ không được “nói năng linh tinh”, nếu không họ sẽ bị trừng phạt.

Trong một cáo buộc khác, Tổ chức Khmer Kampuchea-Krom Federation (KKF) đưa ra quan ngại về việc giới chức trách Việt Nam sẽ sử dụng Luật Tín ngưỡng và Tôn giáo để kiểm soát tự do tôn giáo.

Báo cáo nhận định rằng sở dĩ có rất ít phụ nữ Khmer sở hữu bằng Thạc sĩ hay Tiến sĩ, là do cơ chế đào tạo không hỗ trợ cho các nhóm dân tộc thiểu số, đặc biệt là đối với vấn đề ngôn ngữ dân tộc. Mặt khác, có vẻ như các gói hỗ trợ của chính phủ nước ngoài dành cho sinh viên Khmer cũng bị Việt Nam cấm đoán.

Tổ chức này cũng lên án tình trạng quan chức lạm dụng quyền lực nhà nước để chiếm đoạt đất của người bản địa (indigenous people). Tranh chấp đất giữa người Kinh và người Khmer thường được xử nghiêng về phía có lợi cho người Kinh.

Đơn cử là vào ngày 30 tháng 12 năm 2016, chính quyền tỉnh Trà Vinh bị cáo buộc là đã cưỡng chế đất thuộc chùa Muniransi để giao cho một cư dân Việt Nam.

***

Những thông tin từ hai bản báo cáo nêu trên có thể đúng, mà cũng có thể là không chính xác. Thế nhưng, việc chúng xuất hiện ngay trên bàn hội nghị quốc tế UPR cho thấy sự cần thiết của việc cung cấp và minh bạch thông tin về những vấn đề nhân quyền từ phía chính phủ Việt Nam.

Để từ đó, người dân chúng ta có thể nắm bắt và đánh giá tình hình chuẩn xác hơn.

Tài liệu tham khảo:

Nguồn từ Luật Khoa tạp chí