Campuchia, Miến Điện và Việt Nam phải chấm dứt bao che cho việc tấn công các nhà báo

Civil Rights Defenders - Campuchia, Miến Điện và Việt Nam phải chấm dứt bao che cho việc tấn công các nhà báo - Vietnam VOICE

Ngày Quốc tế về Chấm dứt Không bị trừng phạt cho Tội ác chống lại các nhà báo (The International Day to End Impunity for Crimes Against Journalists) nên là một hồi chuông cảnh tỉnh để chấm dứt việc đàn áp và ngược đãi những người làm truyền thông độc lập. Tổ chức Civil Rights Defenders (CRD) của Thụy Điển, kêu gọi chính phủ các nước Campuchia, Miến Điện và Việt Nam bãi bỏ những điều luật vốn cho phép sách nhiễu tư pháp và tạo khung hình phạt tấn công  vào truyền thông độc lập.

Theo UNESCO, từ năm 2006 đã có khoảng 930 nhà báo trên toàn thế giới bị giết vì những bản tin của họ. Chín trên mười trường hợp ám sát này không bị truy tố. Để  giải quyết tình trạng trên, vào năm 2013, Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết, theo đó chọn ngày 2 tháng 11 là Ngày Quốc tế về Chấm dứt Không bị trừng phạt cho Tội ác chống lại các nhà báo. Ngày này cần được xem là lời tỉnh thức yêu cầu chấm dứt tình trạng quấy rối tư pháp, giam giữ tùy tiện, và bạo lực nhắm vào những người làm truyền thông độc lập vốn đang leo thang ở Campuchia, Miến Điện và Việt Nam.

Từ năm 1993, ít nhất 13 nhà báo bị sát hại tại Campuchia mà không có bản án nào với thủ phạm. Để chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội vào tháng Bảy năm sau, Thủ tướng Hun Sen đã và đang tiến hành một cuộc tấn công mới chống lại Tự do ngôn luận. Tiếp sau việc đóng cửa đài phát thanh độc lập Tiếng nói Dân chủ (Voice of Democracy), đến cuối tháng Tám năm nay, hơn 30 đài phát thanh khác cũng bị buộc đóng cửa. Dẫn đầu là Đài Á Châu Tự do Radio Free Asia (RFA) sau hơn 20 năm có mặt tại nước này. Thời báo anh ngữ độc lập Cambodia Daily buộc phải đóng cửa sau 24 năm hoạt động với cáo buộc trốn thuế 6,3 triệu USD, mà mục đích không gì khác hơn là siết cổ tự do báo chí. Hai nhà báo của tờ Cambodia Daily, Aun Pheap và Zsomber Peter bị kết tội “kích động” theo Điều 495 Bộ luật Hình sự, với mức án lên tới 2 năm tù giam và thường được dùng để đàn áp các hoạt động hội họp và biểu đạt ôn hòa của những nhà đấu tranh nhân quyền.

Sau khi thông qua việc cải cách về quy chế kiểm duyệt từ cuộc bầu cử năm 2012, tự do biểu đạt tại Miến Điện lại tiếp tục bị tấn công nặng nề. Tội phỉ báng được sử dụng ngày càng nhiều nhằm sách nhiễu và giam giữ các nhà báo và blogger. Tội hình sự phỉ báng trong Mục 66(d) quy định phạt tù đến 3 năm với các tội “chiếm đoạt, cưỡng bức, ngăn cản trái phép, phỉ báng, sách nhiễu, gây ảnh hướng lớn hoặc đe dọa bất kỳ ai qua kênh truyền thông.” Từ năm 2013, đã có hơn 70 người bị bỏ tù theo luật, như nhà báo Swe Win bị kết tội phỉ báng vì đã bình luận trên Facebook cáo buộc nhà tu hành cực đoan Ashin Wirathu về bài phát ngôn thù hận chống người Hồi giáo Rohingya.  Trước năm 2015 và cuộc chuyển đổi chính phủ dân sự trá hình, Mục 66 (d) chỉ mới được sử dụng 7 lần, báo hiệu cho 1 sự gia tăng đáng báo động về việc truy tố tự do biểu đạt.

Người ta không truy tố vụ việc nhà báo Ko Par Gyi chết trong một trại giam quân sự vào năm 2014 sau khi ông bị bắt trong lúc đang làm tin bài tại một khu vực xung đột. Chính phủ nước này đã hủy bỏ cuộc điều tra vào hồi tháng 4/2016. Sau đó vào tháng 12, nhà báo Soe Moe Tun, người nổi tiếng với các tin bài về khai thác gỗ trái phép, bị sát hại. Cái chết của ông cũng không bị truy tố.

Việt Nam là nước đứng thứ 2 thế giới về việc bỏ tù các nhà báo công dân (*), họ là những nguồn tin độc lập duy nhất trong không gian báo chí bị kiểm soát chặt chẽ tại Việt Nam. Từ tháng 6 – 11/2017, ba nhà báo công dân đã bị kết án tù vô lý. Mẹ Nấm và Trần Thị Nga bị kết án lần lượt 10 và 9 năm vì tội Tuyên truyền chống phá nhà nước” theo Điều 88 Bộ luật Hình sự. Nhà báo Nguyễn Văn Oai bị kết án 5 năm tù vào tháng 11 về tội vi phạm các điều kiện quản chế. Trước đây, ông Oai bị kết án theo Điều 79 Bộ luật Hình sự với 4 năm tù giam và 3 năm quản chế.

Blogger và những nhà bảo vệ nhân quyền khác ở Việt Nam thường xuyên bị tấn công tại nơi công cộng. Hồi tháng 8/2015, bà Trần Thị Nga và nhóm blogger đã bị lôi lên xe buýt rồi đánh khi họ trên đường đến thăm blogger Trần Minh Nhật. Thủ phạm của những vụ việc tương tự hiếm khi bị truy tố.

Khi họ không truy tố trách nhiệm đối với những trường hợp bắt giam và kết án không qua xét xử những người thực hiện quyền tự do căn bản như quyền biểu đạt, thì đây là một tín hiệu. Việc quấy rối tư pháp đối với truyền thông độc lập thường đi kèm với lăng mạ nhà báo và blogger, gây kích động việc tấn công những người này. Kế hoạch Hành động vì Sự an toàn của Các nhà báo do Liên Hợp Quốc khởi xướng nhấn mạnh: “Việc thúc đẩy sự an toàn cho các nhà báo và đấu tranh chống lại việc miễn truy tố trách nhiệm không chỉ bị giới giạn bởi những hành động đã rồi. Thay vào đó, chúng ta cần một cơ chế ngăn chặn và những hành động giải quyết nguyên nhân gốc rễ của vấn đề.” Điều này có nghĩa là phải bãi bỏ các điều luật nhắm vào nhà báo và siết chặt Quyền Tự do ngôn luận. Vì lí do này, để đánh dấu Ngày Quốc tế về Chấm dứt Không bị trừng phạt cho Tội ác chống lại các nhà báo, Civil Rights Defenders kêu gọi:

  • Chính phủ các nước Campuchia, Miến Điện, và Việt Nam ngay lập tức bãi bỏ những điều luật quốc nội cho phép liên tục quấy rối tư pháp đối với các nhà báo và người làm truyền thông;
  • Chính phủ các nước Campuchia, Miến Điện, và Việt Nam ngay lập tức tiến hành điều tra độc lập về những trường hợp bạo lực và giết người không qua xét xử đối với phóng viên và người làm truyền thông;
  • Tất cả các Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc ủng hộ việc bổ nhiệm một Đại diện Đặc biệt của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc chuyên trách bảo vệ các nhà báo.

(*) Xem Chỉ số về Tự do Báo chí 2017 của Phóng viên không Biên giới (Reporters Without Borders) tại đây: https://rsf.org/en/ranking

Download Bản Tuyên bố đầy đủ dưới dạng file PDF: End Judicial Harassment and Impunity for Attacks Against Independent Media.

Xem bản Tiếng Anh từ Civil Rights Defenders: “Cambodia, Burma and Vietnam Must End Impunity for Attacks Against Journalists”